Datchik va Yordamchi Elektr Jihozlari Ishini Tekshirish: Laboratoriya №7
Avtomobil diagnostikasi va elektr jihozlarini sinash bo'yicha amaliy bilim va ko'nikmalarni rivojlantiruvchi laboratoriya darsi
Laboratoriya ishini boshlash
Laboratoriya ishining maqsadi va hajmi
Maqsadlar:
  • Datchik va yordamchi elektr jihozlarining vazifasi, ish rejimlari va tuzilishini o'rganish
  • Datchik va yordamchi elektr jihozlari nuqsonlarini aniqlash bo'yicha amaliy ko'nikmalar hosil qilish
  • Datchik va yordamchi elektr jihozlariga texnik xizmat ko'rsatish va sinash bo'yicha amaliy ko'nikmalar hosil qilish
Ish hajmi:
Laboratoriya ishi umumiy 8 soatga mo'ljallangan bo'lib, quyidagicha taqsimlangan:
  • 4 soat - auditoriya vaqti (amaliy mashg'ulot)
  • 4 soat - mustaqil ish (tayyorgarlik va hisobot)
Ushbu laboratoriya ishi avtomobil texnikasidagi zamonaviy datchiklar va elektr jihozlari bo'yicha amaliy ko'nikmalarni shakllantirish uchun zarur vaqtni ta'minlaydi.
Nazorat-o'lchov asboblarining ahamiyati
Avtomobil tizimlarining to'g'ri ishlashini ta'minlash uchun datchiklar va nazorat-o'lchov asboblari muhim ahamiyatga ega. Ular haydovchiga avtomobil tizimlarining holati haqida ma'lumot berib turadi va muammolarni erta aniqlash imkonini beradi.
Zamonaviy avtomobillarda o'nlab turli xil datchiklar mavjud bo'lib, ular dvigatel ishlashi, yoqilg'i sarfi, harorat ko'rsatkichlari, tezlik, bosim va boshqa ko'plab parametrlarni nazorat qiladi. Bu datchiklar elektron boshqaruv blokiga (ECU) ma'lumotlarni uzatib, avtomobilning optimal ishlashini ta'minlaydi.
Laboratoriya ishida talabalar eng muhim datchiklar va ularning ishlash tamoyillari bilan tanishadilar, shuningdek, ularning nuqsonlarini aniqlash va bartaraf etish usullarini o'rganadilar.
Nazorat-o'lchov asboblariga texnik xizmat ko'rsatish
1
Kundalik nazorat
Odatda, nazorat-o'lchov asboblarni ishlatish davrida ularga maxsus texnik xizmat ko'rsatish ko'zda tutilmaydi. Avtomobilga kundalik texnik xizmat ko'rsatilayotganda asboblarning to'g'ri ishlayotganligi vizual ravishda nazorat qilinadi.
2
Shubhali ko'rsatkichlar tekshiruvi
Agar biror asbobni to'g'ri ishlayotganligiga shubha tug'ilsa, uning ishlash qobiliyati va ko'rsatish aniqligi tekshiriladi. Buning uchun tekshirilayotgan asbob o'rniga etalon asbob ulanadi va o'lchangan ko'rsatkichlar taqqoslanadi.
3
Etalon asboblar qo'llash
Etalon asbob sifatida M-256M belgili mikroampermetrni ishlatish mumkin. Chunki ko'pchilik ko'rsatkichlar asosini o'lchanilayotgan kattalik birligida (masalan, temperatura - °C da, bosim – mPa da va hokazo) darajalangan tok o'lchash asbobi tashkil qiladi.
Nazorat-o'lchov asboblarining to'g'ri ishlashi avtomobil texnik holatini aniq baholash uchun juda muhimdir. Shuning uchun, har qanday shubhali ko'rsatkichlar darhol tekshirilishi va muammolar bartaraf etilishi kerak.
Datchik tuzilishi va ishlash tamoyili
Avtomobil datchiklari turli fizik parametrlarni (harorat, bosim, tezlik, suyuqlik sathi va boshqalar) elektr signallariga aylantirib beradi. Bu signallar o'z navbatida elektron boshqaruv bloki tomonidan qayta ishlanadi va ko'rsatkichlarga uzatiladi.
Datchiklar tuzilishi jihatidan termobimetall plastinali, qarshilikli, induksion va boshqa turlarga bo'linadi. Eng keng tarqalgan datchik turlaridan biri - bosim datchigi quyidagi tarzda ishlaydi:
  • Membrana ostida bosim bo'lmaganda datchikdagi kontaktlar bir-biriga minimal kuch bilan tiralgan holatda bo'ladi
  • Termobimetall plastina chulg'ami tok ta'sirida qiziydi va egilib kontaktlarni uzadi
  • Plastina sovigach, u to'g'rilanib, kontaktlarni yana tutashtiradi
Bosim datchigining tuzilishi: 1-korpus, 2-o'tkazgich kontaktlar, 3-bimetall plastina, 4-chulg'am, 5-membrana, 6-ulagich
Ko'rsatkich asboblarning ishlash prinsipi
Datchik
Fizik kattalikni (harorat, bosim, suyuqlik sathi) o'lchaydi va elektr signalga aylantiradi
Signal uzatish
Elektr toki datchikdan o'lchov asbobiga uzatiladi, tok kuchi o'lchanayotgan parametrga proporsional bo'ladi
Ko'rsatkich
Ko'rsatkichdagi "П" simon plastinaning ishchi elkasi, unga o'ralgan chulg'amdan o'tayotgan effektiv tok ta'sirida qiziydi va egiladi
Indikatsiya
Plastinaning egilishi ko'rsatkich strelkasining ishchi holatga, ya'ni shkalaning tegishli belgisiga kelishini ta'minlaydi
Ko'rsatkich asboblar dvigatel harorati, yoqilg'i miqdori, moy bosimi va boshqa muhim parametrlarni haydovchiga yetkazib turadi. Zamonaviy avtomobillarda analogli ko'rsatkichlar o'rniga raqamli displeylar ham qo'llaniladi, lekin ishlash prinsipi o'xshash - datchikdan kelgan signal qayta ishlanib, tegishli ko'rsatkich shaklida aks ettiriladi.
Laboratoriya jihozlari va kerakli asboblar
Asosiy jihozlar:
  • Avtomobil elektr tizimining laboratoriya stendi
  • Harorat datchiklari to'plami
  • Bosim datchiklari to'plami
  • Suyuqlik sathi datchiklari
  • Tezlik va aylanish chastotasi datchiklari
  • Ko'rsatkich asboblar to'plami
O'lchov asboblari:
  • M-256M mikroampermetr (etalon asbob)
  • Multimetr
  • Ostsillograf
  • Qarshilik magistrali
  • Signal generatori
  • Termometr
Laboratoriya mashg'ulotlari davomida barcha talabalar xavfsizlik texnikasi qoidalariga qat'iy rioya qilishlari kerak. Elektr qurilmalari bilan ishlashda ehtiyotkorlik choralari va xavfsizlik ko'nikmalarini qo'llash zarur. Har bir asbob-uskunadan foydalanishdan oldin o'qituvchining yo'riqnomasi bilan tanishish talab etiladi.
Laboratoriya ishini bajarish bosqichlari
Tayyorgarlik bosqichi
  1. Ish joyini tayyorlash va xavfsizlik texnikasi bo'yicha instruktaj olish
  1. Kerakli asbob va jihozlarni tayyorlash
  1. Datchiklar va ko'rsatkich asboblarning texnik xususiyatlari bilan tanishish
Datchiklar tekshiruvi
  1. Harorat datchigining qarshiligini turli harorat rejimlarida o'lchash
  1. Bosim datchigining kontaktlari tutashish va uzilish parametrlarini aniqlash
  1. Suyuqlik sathi datchigining ishlash qobiliyatini tekshirish
Ko'rsatkich asboblar tekshiruvi
  1. Ko'rsatkich asboblarning strelkasini nol holatga keltirishni tekshirish
  1. Asboblarning turli signal darajalariga reaktsiyasini o'lchash
  1. Etalon asbob yordamida ko'rsatkichlarning aniqligini tekshirish
Laboratoriya natijalarini rasmiylashtirish: Har bir talaba o'tkazilgan tajribalar va o'lchashlar natijalari bo'yicha hisobot tayyorlashi kerak. Hisobotda o'lchash natijalari, jadvallar, grafiklar va xulosalar aks ettirilishi zarur.
Datchik va elektr jihozlari nuqsonlarini aniqlash

Muhim! Datchik va elektr jihozlarini tekshirishda turli xil nuqsonlar uchrab turadi. Ushbu nuqsonlarni o'z vaqtida aniqlash va bartaraf etish avtomobil ishlashini to'g'ri ta'minlaydi va yirik nosozliklarning oldini oladi.
Nuqsonlarni aniqlash uchun avvalo datchik va ko'rsatkich o'rtasidagi elektr zanjirini tekshirish zarur. So'ngra datchik va ko'rsatkichning alohida ishlashini tekshirish kerak. Agar zanjirda uzilish bo'lmasa, datchik yoki ko'rsatkich mexanizmidagi nuqsonlarni izlash lozim.
Xulosalar va amaliy tavsiyalar
Laboratoriya ishidan kelib chiqadigan xulosalar:
  1. Datchik va yordamchi elektr jihozlari avtomobil elektr tizimining muhim qismi hisoblanadi va ularning to'g'ri ishlashi dvigatel ishlashi va boshqa tizimlarning samaradorligiga bevosita ta'sir ko'rsatadi.
  1. Datchiklar nuqsonlarini aniqlash uchun etalon asboblar va o'lchov uskunalari yordamida sistemali tekshiruv o'tkazish zarur.
  1. Ko'pchilik datchik nuqsonlari kontaktlar buzilishi, elektr uzilishlar va termobimetall elementlar ishdan chiqishi natijasida yuzaga keladi.
Amaliy tavsiyalar:
  • Avtomobil datchik va ko'rsatkichlarini muntazam tekshirib turish kerak.
  • Shubhali ko'rsatkichlarni darhol tekshirish lozim, kechiktirish jiddiy muammolarga olib kelishi mumkin.
  • Datchik va ko'rsatkichlarni o'lchashda doimo etalon asboblardan foydalanish kerak.

Nazorat savollari:
  1. Harorat datchigi ishlash printsipini tushuntiring.
  1. Bosim datchigidagi termobimetall plastinaning vazifasi nimadan iborat?
  1. Ko'rsatkich asboblarning asosiy nuqsonlarini sanab o'ting.
  1. Datchik nuqsonlarini aniqlashning eng samarali usullari qaysilar?
  1. Etalon asbob sifatida qanday asbobdan foydalaniladi va nima uchun?